Харис Кутелакис. Что делали «Лебеди» на Делосе?

images

доклад для Международного Форума Писателей на Тиносе

Главной задачей докладчика является информирование слушателей о новых исследованиях  и личных подходах к вопросам, которые пока остаются на уровне упрощённом и принятом массами без попытки интерпретировать древние мифы нашего региона.

Тема присутствия образа Лебедя в Средиземноморском регионе остро интересует исследователей всех направлений. Однако, многие принимали любое найденное изображение лебедя, как некий декор. И пришли к выводу, что этот мотив ведёт начало из Африки, однако, не в состоянии дать чёткий ответ на вопрос о том, где и когда он впервые начал использоваться. Таким образом, устоялось мнение, что это изображение, пришедшее из глубины веков, было настолько популярным, что дожило до конца римского периода.

На землях Гипербореи, как называли земли северной цивилизации древние греки, были найдены  металлические предметы с выгравированной парой Лебедей, впряжённых в колесницу. На колеснице — изображены диски Солнца, а иногда — Луны. Многие интерпретировали эти изображения, как перенесение Елены в Гиперборею.  Другие связывали его с Солнцем-Аполлоном и его ежегодную поездку в  Стоунхенж Великобритании, где, по их интерпретации, юноша-Бог зимовал, когда во время зимнего солнцестояния оракул Дельфов закрывал свои ворота для посещений….

На мой взгляд, это символизирует приход Весны, когда северяне наблюдали тысяч птиц, типа Хупер, мигрирующих на север. При этом лебеди издавали гортанный звук, напоминающий звук трубы.

В греческой мифологии Птицы Лебеди были связаны с Зевсом, превращающегося в лебедя, чтобы совокупиться с Ледой. Они также связаны с богиней Голубицей, изображения которой никогда не находили на микенских артефактах (по крайней мере по сегодняшний день), отчего она признаётся Богиней восточных стран. Изображение Лебедей, в виде декора, находят так же на Кикладских фигурках музыкантов: играющих на арфе и лире, где на основании арфы и лиры изображена голова лебедя в качестве символа, для группы мужчин, на которых возложено определённое дело.

Belregnews.ru_2011.11.22-15.40.00

Греческая мифология упоминает так же о том, как однажды на Кикладах Лебеди, семь раз облетели по кругу вокруг священного озера на Делосе, мелодично воркуя, чтобы облегчить страдания Лито, рожающей Аполлона. Аполлона, в честь которого на острове был основан Священный Храм. (Делос. Общий вид)

Изображения Лебедей появляются на вазах 5-го 4-го веков до нашей эры на носах судов, на кубке Эксекия, а так же вазы с изображением корабля Одиссея, когда он и его товарищи, привязанные к мачтам корабля, пытались избежать смертоносных песен Сирен.

Этот декор корабля был популярен до ранних христианских времен, как отметил епископ Исидор Севильский. В связи с этим я утверждал уже лет 20 назад, что это было специфично для судов, построенных изначально на островах Киклад, находящихся под властью Ионийцев и что, как раз с их лёгкой руки, эти острова и были названы «Кикнадес», что означает «Лебеди».

Мои дальнейшие исследования, подтверждённые артефактами, найденными на территории  Эгейского моря,  показали, что необходимо уделить особое внимание и иной подход к артефактам и наземным исследованиям, которые могли бы обеспечить важную информацию для понимания ритуалов и религиозных верований островного населения ведущего своё происхождение из различных областей и внёсших в островную культуру свои особенности.

Слияние всех этих параметров создали  особенно на Кикладах то, что мы теперь называем «кикладской цивилизацией», аспекты, и степень вклада которых, в общую картину уже зафиксировали многочисленные выдающиеся коллеги-археологи и другие учёные специалисты,  пытаясь предположить так же в какое время появилась эта цивилизация.

Я не стану останавливаться на общих вопросах, касательно которых можно найти значительное количество исследований, связанных с Кикладами. А остановлюсь на некоторых аспектах, которые требуют совершенно иного подхода и интерпретации. На том, что множество лет в моих книгах и статьях, я освещаю на примере Тиноса, исследования и раскопки которого всё ещё находятся в зачаточном состоянии.

Рассмотрим вопросы с самого начала, основываясь на археологических данных, которые в данный момент приняты для Киклад: Каким богам поклонялись жители Keрo, Делоса, который в микенскую эпоху стал местом паломничества? И каким богам поклонялись жители других островов?

Настенные изображения в Строфила на Андросе относящиеся к периоду гораздо раннему, чем обожженная посуда Халандриани на Сиросе интерпретируются, как обет-дар «Богине моря», защитнице морских видов и покровительнице моряков и кораблей. Та ли это богиня, названная позже Вритомартис или Атаргати, превратившаяся в водах Аскалон в Русалку, память о которой до сих пор сохранилась у пожилых греков,часто моряков, которые отождествляют её с христианской Богородицей, как это видно на изображении из Сикамии Лесбоса?

Однозначно здесь поклонялись Богине Голубице, как показывают артефакты, а именно вырезанные из мрамора и полудрагоценных камней голуби, найденные на Паросе, Наксосе и других островах. Известен диск с голубями в торжественной процессии, преподнесённый местной святыни. Известны так же мраморные голуби-близнецы из музея Карлсруэс, которые были найдены на Кикладах. Но главным доказательством культа Богини является рельефное изображение на огромных габаритах амфоры в Музее Тиноса, на которой Богиня изображена, сидящей на троне, спинка которого украшена головой лебедя.

Я утверждал и подтвердил документами в двух своих книгах, что разговор идёт о Богине шахтеров и обработчиках металла, которой поклонялись во Фракии, Фригии, Лидии и этруски, которые называли её Туран. Из её головы вырывается Зевс с молниями, которые  ему поставляли,  согласно греческой мифологии, дикогласные Ситиес с Лемноса через своего покровителя Гефеста.

С помощью этих данных мы могли бы поддержать изначальное присутствие Артемиды- Иштар в качестве главной Богини на Кикладах с Богом-близнецом, который в греческом мире известен как Аполлон. Раскопки на Делосе не оставляют сомнений в том, что святилище в микенской период был посвящён Богине и хронологически предшествуют святилищу в честь Аполлона. О том же повествуют и греческий миф, говоря, что рождение Артемиды предшествовало рождению Аполлона, а при её родах присутствовали Диона и Дионис. Это было в то время, когда три девственницы из Гипербореи спустились через Дунай в Чёрное море, оттуда через Лемнос и Каристос прибыли, совсем как вы, на Тинос, а затем высадились на Делосе, и преподнесли подарки знаменитому святилищу. Это был торговый маршрут,  по которому микенцы ввозили янтарь и другие товары из Балтийских стран. Но скорее всего, это было не только паломничество на Делос. Возможно, это был торгово-праздничний тур, в течение которого на Дилосе обслуживали всех этих многоязычных гостей.  А вот религиозные обряды стали проходить с 12 века до н.э., когда моряки из Ликии, торговцы-пираты, после катастрофы морских группировок (Народы моря), которые выбрали Делос своим убежищем и где хранили добычу (вариант мифа о появлении Делоса, рассказывает о том, что это был кусок острова Сицилии, передвигающегося по морю, пока он не остановился здесь. Миф можно интерпретировать как отображения того, что часть Народов моря, как их назвали египтяне, SKL, т.е. сицилийцев) основали мужское святилище, в честь своего бога Аполлона, Кереати.

Периодические ритуалы после того, как пещера в Керо обрушилась, вполне могли продолжиться здесь, на Делосе. И  воспоминание о первоначальном источнике от Керос или Kериа был региональным святилищем, как Деспотико на Паросе и Китноса. Это также объясняет прозвище Аполлона на Делосе, и это вовсе не связанного с рогами (керос –по-гречески «рога»).  И только позже верующие, забыв первоначальный смысл прозвища, возвели алтарь, сделанный из роговины, главным образом коз.

Обряды, подношения пищи участникам празднеств, танцы, поэтические и музыкальные конкурсы, вероятно, происходили как в честь женского, так и мужского, святилищ, члены коих носили имена «Кикнеа» и «Кикни» (то есть «лебедь» мужского и женского рода). От того, что цвет лебедей в основном белый,  предполагаю, что жрецы были одеты в белые одежды, чтобы выделиться среди обычных людей, которые привозили в зависимости от своих возможностей лучшее и ценное. Эти богатства а так же большое количество пищи, точно так как это происходит сегодня с Паломничеством в Храм Богоматери Тиноса (масло, вино, уксус, пшеница, ячмень, оливки, зелень и масла, голуби и фаршированная рыба и т.д. ) и когда ахейцы, которые агитировали выступить против Трои, прибыли на Делос, жители Киклад и особенно жители Делоса вместо того, чтобы принять участие  в  военной кампании, которая была им безразлична, вместо этого, поставили армии продовольствие, достаточное, чтобы прокормить тех в течение десяти лет. Именно так сказал первосвященник и царь острова Аниос, сына Аполлона, судя по «Илиаде» и согласно греческой мифологии. Суда всех моряков, прибывших на остров и отдавших свои корабли под охрану святилища и жрецов-лебедей поместили голову Лебедя, как опознавательный знак, и осуществляли поставки в лагерь ахейцев, обогащаясь в результате этих поставок.

Этим  объясняется, как я уже утверждал в своих работах, почему Киклады не упоминается в «списке Нион».  Фраза их древнегреческой литературы объясняет «есть там Лебедь мелодичный Муз слуга». Это ясное, фактическое подтверждение четкое изложение, относящиеся к деятельности Священного сообщества мужчин, которые играют и поют для гостей всех рас, которые приезжают на их празднество.

По той же причине символичны некое событие и фраза «семь раз Лебеди пролетели вокруг священного озера острова мелодичный пропев», чтобы успокоить боли Лето  при рождении Аполлона. Это был, на мой взгляд,  ритуал жрецов-лебедей, которые поют гимн Аполлону и Артемиды обходящих вокруг алтаря Бога семь раз, передавая  ритуальный акт судовладельцам и морякам, которые в молили Бога, успокоить сильные ветры во время своих путешествиях, пока они не вернуться домой целыми и невредимыми.

Деталь, однако, весьма критическая. Что делают белые Кикладские фигурки, играющих на арфе и лире, украшенных изображением головы лебедя на их музыкальных инструментах? На мой взгляд, это традиция того «старого мира», что связывался со Священнодействиями Эгейского моря и Востока, где в определённых условиях, неустановленных по сей день, каждые 8 или 9 лет царь, или первосвященник,  либо человек,  наделённый обоими полномочиями, принадлежащий  сообществу Лебедей, приносился в жертву …

Это был важный момент в их жизни, когда им предоставлялось право петь в последний раз в жизни! До сих пор сохранились выражение «спел свою лебединую песню» …  Конечно, разговор не шёл о птице лебеде, в связи с которыми великий философ Сократ, возражал тем, говорил, что птицы поют соответственно радуются они  или горюют. Это было связано со жрецами великого святилища Делоса, которые хранили традицию человеческих жертвоприношений, пришедшей из глубины веков и обществ. Традицию, которую пытался остановить царь Минос. Однако, последняя жертва эта бесчеловечная привычка, была удостоверена в области Эвбия в конце 19-го века нашей эры.

Афиняне появились в районе Киклад и Делоса, благодаря господству Ионической расы с  самых архаичных времён, в основном с классических времен и позже. Пропагандой и давая взятки великих поэтам того времени таким как Вакхилидис и Пиндар, они добиваются того, что религиозный смысл Центра возникшего от установившейся традиции процессии вокруг алтаря Аполлона, афиняне превращают в некое значение географического плана.  Таким образом, острова расположенные вокруг Делоса, стали группой «Эстин» то есть центром среди других островов, благодаря важности происходящих там паломничеств.

Таким образом, древнее географическое название группы островов, имеющих нащвание «Кикнады» (Лебеди), как средоточие власти Тенни, государя Тиноса, и родственников Тсикнадон Наксоса, детей Киконо. Так произошли ряд преобразований имён: Кикну>Кикну>Тсикниас, правяшей династии суверенов этих островов, первый из которых, по-моему, основал все-Kикнадские Сященную территорию на остров Делос со жрицами Кикнеес, которые позднее сменились жрецами Кикнус –Лебедями. Так в какой-то момент группа остров потеряла своё имя и с тех пор становится известным, как «Киклады», стирая из памяти прежние ритуалы и исторические факты…

* Это моё выступление является упрощенной формой научной статьи, которая  будет включена в практические работы круглого стола экспертов по новым перспективам, открываемых из найденных артефактов на Кикладах до сегодняшнего дня. Это мероприятие пройдёт в Археологическом Институте Америки (AIA ) в Лос-Анджелесе, США в январе 2016 года (6-9) в сотрудничестве с Университетом Цюриха (ответственная Эрика Англикер) и UCLA (Джон Тулли)

Смотрите на youtube выступление доктора археологии и истории, писателя, лауреата премий Афинской Академии наук,  Хариса Кутелакиса

Χάρης Κουτελάκης

Δρ Αρχαιολογίας-Ιστορικός

ΤΙ ΕΚΑΝΑΝ ΣΤΗΝ ΔΗΛΟ ΟΙ «ΚΥΚΝΟΙ»;

Πρόθεση του ομιλητή είναι να ενημερώσει τους ακροατές για τις νέες έρευνες και τις προσωπικές του προσεγγίσεις σε θέματα που μέχρι σήμερα παραμένουν σε επίπεδο απλουστευτικό και αποδεκτό από τον πολύ κόσμο χωρίς καμιά προσπάθεια να ερμηνεύσει τους αρχαίους μύθους της περιοχής μας.

Αγαπητοί φίλοι, το θέμα της παρουσίας των Κύκνων-πτηνών στον ευρύτερο μεσογειακό χώρο έχει προ πολλού χρόνου απασχολήσει παντός είδους ερευνητές, οι οποίοι αφού διαπίστωσαν την ευρύτατη χρήση τους ως διακοσμητικού σε παντός είδους επιφάνειες και υλικά, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι είναι ένα θέμα που αφορά και την Αφρική και πάντως δεν μπορεί να δοθεί μια σαφής απάντηση στο ερώτημα από πού πρωτοξεκίνησε η χρήση και πότε. Έτσι απόμεινε η διαπίστωση ότι πρόκειται για ένα μοτίβο του παλαιού εκείνου κόσμου, το οποίο ήταν εξαιρετικά αγαπητό γι’ αυτό και επιβίωσε μέχρι το τέλος της ρωμαϊκής περιόδου.

Στις Χώρες των Υπερβορείων, όπως ανέφεραν τον Βορρά οι αρχαίοι Έλληνες, υφίστανται μεταλλικά αντικείμενα με χαράξεις που απεικονίζουν ζεύγη Κύκνων-πτηνών να σέρνουν άρμα με τον δίσκο του Ήλιου ή της Σελήνης. Πολλοί ερμήνευσαν την απεικόνιση ως μεταφορά της Ελένης στις Χώρες αυτές και άλλοι την συσχέτισαν με τον Ήλιο-Απόλλωνα και την μεταφορά του κάθε χρόνο στο Stonehedge της Βρετανίας, όπου κατά την δική τους Παράδοση και ερμηνεία ξεχειμώνιαζε ο Θεός, όταν κατά την χειμερινή ισημερία το Μαντείο των Δελφών έκλεινε τις πύλες του….

Κατά την άποψή μου επρόκειτο για συμβολισμό του ερχομού της Άνοιξης, καθώς οι άνθρωποι του Βορρά παρατηρούσαν την κίνηση χιλιάδων πτηνών-Κύκνων τύπου Χούπερ να μεταναστεύουν στον Βορρά κρώζοντας με οξεία φωνή που θύμιζε ήχο από σάλπιγγες.

Στην ελληνική Μυθολογία τα πτηνά–Κύκνοι είναι συνδεδεμένα με την Λύδα και τον Δία που μεταμορφώθηκε σε Κύκνο για να σμίξει μαζί της. Είναι ομοίως συνδεδεμένοι με την Θεά Περιστέρα, η οποία δεν συναντιέται στις μυκηναϊκές πινακίδες (τουλάχιστον μέχρι σήμερα) και επομένως θεωρείται Θεά του Ανατολικού κόσμου. Επίσης οι Κύκνοι ευρίσκονται και ως διακοσμητικό θέμα σε κυκλαδικά ειδώλια μουσικών, όπως των αρπιστών και των λυράρηδων, όπου στην άντυγα της άρπας και της λύρας τους εμφανίζεται το κεφάλι ενός Κύκνου ως σύμβολο πιθανότατα μιας ομάδας ανδρών που είναι επιφορτισμένοι με συγκεκριμένο έργο.

Παράλληλα στις Κυκλάδες η ελληνική Μυθολογία αναφέρεται στην παρουσία Κύκνων–πτηνών οι οποίοι πέταξαν επτά φορές κυκλικά γύρω από την Ιερή λίμνη της Δήλου κελαϊδώντας μελωδικά προκειμένου να ανακουφίσουν την Λητώ από τις οδύνες του τοκετού του γιου της Απόλλωνα για τον οποίο ιδρύθηκε και Ιερό πάνω στο νησί.

Εικονογραφικά οι Κύκνοι-πτηνά εμφανίζονται και σε αγγεία του 5ου-4ου αι. π.Χ. ως ακροστόλια πλοίων, όπως στην κύλικα του Εξηκία και σε αγγείο που αναπαριστά το πλοίο του Οδυσσέα, όταν αυτός και οι σύντροφοί του δεμένοι προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τις Σειρήνες.

Η επιβίωση αυτού του διακοσμητικού των πλοίων ήταν ενεργή μέχρι τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, όπως σημειώνει ο επίσκοπος Ισίδωρος της Σεβίλλης. Επί του θέματος αυτού είχα επιχειρηματολογήσει ήδη από μια εικοσαετία πριν, ότι επρόκειτο δηλαδή για ειδικού τύπου πλοία τα οποία κατασκευάζονταν αρχικά μόνο στα νησιά των Κυκλάδων που ανήκαν στην Ιωνική φυλή και ότι εξαιτίας τους πιθανότατα αυτά τα νησιά ονομάστηκαν «Κυκνάδες».

Οι συνεχείς έρευνές μου στηριγμένες και σε αρχαιολογικά ευρήματα από τον χώρο του Αιγαίου κατέδειξαν ότι χρειαζόταν ιδιαίτερη προσοχή και διαφορετική προσέγγιση των ευρημάτων των ανασκαφών και των επιφανειακών ερευνών, τα οποία μπορούσαν να προσφέρουν σημαντικότατες πληροφορίες για την κατανόηση των τελετουργιών και των θρησκευτικών πεποιθήσεων ενός κόσμου που ζούσε και δραστηριοποιείτο σ’ αυτόν τον χώρο προερχόμενος από ποικίλες περιοχές συνεισφέροντας στον κοινό νησιωτικό πολιτισμό με τις δικές του ιδιαιτερότητες.

Ειδικά στις Κυκλάδες η ώσμωση όλων αυτών των παραμέτρων δημιούργησε αυτό που αποκαλούμε σήμερα συμβατικά «Κυκλαδικό πολιτισμό», τις πτυχές του οποίου και τον βαθμό συμβολής του στον ευρύτερο χώρο έχουν ήδη καταγράψει πλήθος εξαίρετων συναδέλφων αρχαιολόγων και κάθε άλλης ειδικότητας επιστήμονες προσπαθώντας να τεκμηριώσουν και χρονικά την εμφάνισή του.

Δεν θα επιμείνω σε θέματα γενικά για τα οποία  μπορεί κανείς να βρει σημαντικό αριθμό μελετών οι οποίες σχετίζονται με τις Κυκλάδες. Θα μείνω όμως σε κάποιες πτυχές που τις αφορούν, οι οποίες χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση και ερμηνεία, κάτι που χρόνια τώρα με άρθρα μου και βιβλία προσπαθώ να προβάλλω χάρη στην έρευνα της νήσου Τήνου, η οποία ανασκαφικά βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα.

Ας πάρουμε τα θέματα από την αρχή με βάση τα αρχαιολογικά μέχρι στιγμής δεδομένα από το συγκρότημα των Κυκλάδων: Ποιούς Θεούς λάτρευαν οι κάτοικοί τους στην Κέρο, στην Δήλο, η οποία αποτελούσε από την μυκηναϊκή εποχή ένα σημαντικό Ιερό Προσκύνημα, ή στα άλλα νησιά;

Ήδη βραχογραφίες από τον Στρόφιλα της Άνδρου που χρονολογούνται πολύ παλαιότερα από τα τηγανόσχημα της Χαλανδριανής Σύρου ερμηνεύτηκαν ως τάματα-αφιερώματα στην «Θεά της Θάλασσας» προστάτρια των ειδών που αυτή περιλαμβάνει και ταυτόχρονα προστάτρια των ναυτικών και των πλοίων τους. Επρόκειτο για μια Θεά σαν την μεταγενέστερα αποκαλούμενη Βριτόμαρτη ή και Ατάργατη που μεταμορφώθηκε στα νερά της Ασκαλών σε Γοργόνα, η ανάμνηση της οποίας υφίσταται ακόμη μέχρι σήμερα στους απλούς γέρους Έλληνες ναυτικούς και πολίτες που την ταύτισαν με την χριστιανική Παναγιά όπως δείχνει και εικόνισμα από την Συκαμιά της Λέσβου.

Σίγουρα όμως  λάτρευαν την Θεά-Περιστέρα, μια Πότνια των πτηνών, όπως δείχνουν ευρήματα περιστερών από μάρμαρο και ημιπολύτιμο λίθο από την Πάρο, Νάξο και αλλού. Είναι ασφαλώς γνωστός ο δίσκος με την κατά παράταξη περιστεριών μέσα σε αυτόν ως αφιέρωμα σε κάποιο τοπικό Ιερό, όπως είναι γνωστά και τα δίδυμα μαρμάρινα περιστέρια του Μουσείου της Καρλσρούης, τα οποία προέρχονται από τις Κυκλάδες. Όμως αυτό που κυρίως τεκμηριώνει την λατρεία αυτής της Θεάς είναι η ανάγλυφη απεικόνισή της στον υπερμεγέθη αμφορέα του Μουσείου της Τήνου, όπου εμφανίζεται καθισμένη σε θρόνο η πλάτη του οποίου είναι διακοσμημένη με το κεφάλι ενός Κύκνου.

Έχω ήδη επιχειρηματολογήσει και τεκμηριώσει με δύο βιβλία ότι πρόκειται για Θεά των μεταλλωρύχων-μεταλλουργών και ειδικά των Θρακών, Φρυγών, Λυδών-Ετρούσκων, οι οποίοι την λάτρευαν ως TURAN. Από το κεφάλι της ξεπετάγεται ο Δίας με τους κεραυνούς που του προμήθευαν, σύμφωνα με την ελληνική Μυθολογία, οι αγριόφωνοι Σίντιες της Λήμνου δια του προστάτη τους Ήφαιστου.

Με τα δεδομένα αυτά θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε την παρουσία αρχικά της Αρτέμιδας-Ιστάρ ως κύριας θεότητας στον χώρο των Κυκλάδων μαζί με τον πάρισο Θεό της, αυτόν που καθιερώθηκε στον ελληνικό χώρο ως Απόλλων. Οι ανασκαφές στην Δήλο δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία ότι το Ιερό της μυκηναϊκής περιόδου ήταν αφιερωμένο σε γυναικεία θεότητα και είχε προηγηθεί χρονολογικά του Ιερού προς τιμήν του Απόλλωνα. Το ίδιο τονίζει και ο ελληνικός μύθος όταν λέει πως προηγήθηκε στην γέννα η Άρτεμις και ακολούθησε ο Απόλλων, ενώ κατά τον τοκετό παρίστατο και η Διώνη και ο Διόνυσος. Ήταν η εποχή που τρεις Υπερβόρειες παρθένες, αφού κατέρχονταν δια του Δούναβη στον Εύξεινο Πόντο, από εκεί δια μέσου της Λήμνου και της Καρύστου έφθαναν όπως εσείς στην Τήνο και στην συνέχεια αποβιβάζονταν στην Δήλο προσκομίζοντας δώρα στο περίφημο Ιερό. Ήταν μια πορεία που σηματοδοτούσε ένα δρομολόγιο στενών δεσμών από τότε που οι Μυκηναίοι εμπορεύονταν ήλεκτρο και άλλα προϊόντα από τις χώρες της Βαλτικής. Αλλά δεν ήταν όπως φαίνεται μόνο το προσκύνημα στην Δήλο. Πιθανότατα επρόκειτο για μια εμποροπανήγυρη κατά την οποία οι Δηλιαστές εξυπηρετούσαν όλον αυτόν τον πολύγλωσσο κόσμο, ενώ ειδικές τελετές λάμβαναν χώρα από τον 12ο αι. π.Χ., τότε που ναυτικοί από την Λυκία, εμποροπειρατές, μετά την καταστροφή των ναυτικών ομάδων στις οποίες ίσως συμμετείχαν (Λαοί της Θάλασσας), επέλεξαν την Δήλο ως υστερνό καταφύγιο και αποκούμπι της λείας και των κερδών τους (παραλλαγή του μύθου της εμφάνισης της Δήλου αναφέρει ότι επρόκειτο για ένα κομμάτι της Σικελίας που περιπλανιόταν στην θάλασσα ώσπου βρέθηκε εδώ, μύθος που μπορεί να ερμηνευτεί ότι τμήμα των Λαών της Θάλασσας ήταν και οι αναφερόμενοι από τους Αιγύπτιους ως SKL, δηλαδή Σικελοί) ιδρύοντας ένα ανδρικό Ιερό αυτήν την φορά, προς τιμήν του δικού τους Θεού, του Απόλλωνα Κερεάτη.

Οι περιοδικές τελετουργίες μετά την κατάρρευση του σπηλαίου στην Κέρο φαίνεται πως συνεχίστηκαν πια εδώ, στην Δήλο, και ανάμνηση της αρχικής προέλευσης από την Κέρο ή Κερεία  ήταν τόσο τα περιφερειακά Ιερά, όπως αυτό στο Δεσποτικό της Πάρου και Κύθνου, όσο και η προσφώνηση του Απόλλωνα στην Δήλο με το πατριδωνύμιο «Κερεάτης» που παρετυμολογικά συνδέθηκε με τα κέρατα. Αργότερα οι λατρευτές έχοντας λησμονήσει την αρχική σημασία, έστησαν έναν βωμό φιαγμένον από συσσώρευση κεράτων, κυρίως αιγών.

Οι ιεροπραξίες, οι προσφορές φαγητού στους πανηγυριστές, οι χοροί, οι ποιητικοί  και οι μουσικοί διαγωνισμοί πιθανότατα αποτελούσαν καθιερωμένες δραστηριότητες των υπηρετών των δύο πια Ιερών, του γυναικείου και του ανδρικού, που τα μέλη τους έφεραν τις ονομασίες «Κυκνέαι» και «Κύκνοι». Επειδή συνειρμικά το χρώμα των Κύκνων παραπέμπει μέχρι και σήμερα στην λευκότητα, υποθέτω ότι θα πρέπει να ήταν ντυμένοι με λευκά ενδύματα ώστε ως Ιερατεία να ξεχωρίζουν από τον απλό κόσμο, ο οποίος προσκόμιζε ανάλογα με τις δυνατότητές του ό,τι καλύτερο και πολυτιμότερο θεωρούσε. Ο πλούτος αυτός και κυρίως οι ποσότητες ειδών διατροφής, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα με το πανελλήνιο Προσκύνημα της Παναγίας στην Τήνο (λάδι, οίνος, ξύδι, σιτάρι, κριθάρι, ελιές, αρωματικά βότανα και έλαια, περιστέρια και ταριχευμένα ψάρια κ.λ.π.) αποτέλεσαν κατά την γνώμη μου το επαρκές και πλεονασματικό αποθεματικό ώστε όταν οι Αχαιοί που εκστράτευαν κατά της Τροίας έφθασαν στην Δήλο, οι Κυκλαδίτες και κυρίως οι Δήλιοι αντί να τους ακολουθήσουν σε μια εκστρατεία που τους ήταν αδιάφορη, τους προμήθευαν τρόφιμα, αρκετά για μια δεκαετία, όπως δήλωσε ο Αρχιερέας και βασιλιάς του νησιού  Άνιος, γιος του Απόλλωνα, κατά την Ιλιάδα και την ελληνική Μυθολογία. Παράλληλα με τα πλοία όσων ναυτικών εγκαταστάθηκαν και υπήγαγαν τα καράβια τους υπό την προστασία του Ιερού και των Κύκνων-ιερέων θέτοντας το κεφάλι του Κύκνου-πτηνού ως διακριτικό τους,  μετέφεραν προμήθειες στο στρατόπεδο των Αχαιών πλουτίζοντας από τις μεταφορές.

Επομένως εξηγείται επαρκώς όπως έχω υποστηρίξει στις εργασίες μου, γιατί οι Κυκλάδες δεν αναφέρονται στον «Νηών κατάλογο», όπως εξηγείται πλέον και η φράση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας «εκεί είναι ένας Κύκνος μελωδικός των Μουσών υπηρέτης». Πρόκειται για καθαρότατη, πραγματική διαπίστωση και τυπική διατύπωση που αφορά την δραστηριότητα που είχε μια ομάδα από το ανδρικό Ιερατείο, δηλαδή να παίζουν μουσική και να τραγουδούν διασκεδάζοντας τους κάθε φυλής προσερχόμενους πανηγυριστές.

Delos1

Για τον ίδιο λόγο είναι συμβολική κάποιου γεγονότος και η φράση «επτά φορές οι Κύκνοι με το πέταγμά τους έκαναν κύκλο γύρω από την ιερή λίμνη του νησιού μέλποντες μελωδικά» ώστε να απαλύνουν τους πόνους της Λητούς κατά την γέννα του Απόλλωνα. Επρόκειτο κατά την γνώμη μου για τελετουργική πράξη των ιερέων-Κύκνων που ψάλλοντας Ύμνο προς τον Απόλλωνα και την Άρτεμιν περιφέρονταν γύρω από τον βωμό του θεού 7 φορές παραχωρώντας στην συνέχεια την τελετουργική αυτή πράξη στους καραβοκύρηδες και στους ναυτικούς οι οποίοι παρακαλούσαν τον Θεό να καλμάρει τους ισχυρούς ανέμους στα ταξίδια τους μέχρι να επιστρέψουν στον τόπο τους σώοι και αβλαβείς.

Μια λεπτομέρεια ωστόσο είναι εξαιρετικά κρίσιμη. Τι συμβολίζουν τα λευκά κυκλαδικά ειδώλια των αρπιστών και των λυράρηδων με το διακοσμητικό κεφάλι του πτηνού-Κύκνος πάνω στα μουσικά τους όργανα; Κατά την γνώμη μου είναι μια Παράδοση του «παλαιού εκείνου κόσμου» που είχε συνδεθεί με τα Ιερά του Αιγαίου και της Ανατολής, όπου κάτω από συνθήκες αδιευκρίνιστες σήμερα, τις οποίες ωστόσο μπορούμε με βάση τις γνώσεις μας να αναπλάσουμε, κάθε 8 ή 9 χρόνια ένας από αυτούς, είτε βασιλέας είτε αρχιερέας είτε και με τις δύο ιδιότητες έπρεπε να θυσιαστεί…

Επρόκειτο για μια σημαντικότατη στιγμή της ζωής τους κατά την οποία τους παρεχωρείτο το δικαίωμα να τραγουδήσουν ίσως για τελευταία φορά! Έτσι προέκυψε η μέχρι σήμερα σωζόμενη έκφραση «τραγούδησε το κύκνειο άσμα του»….. Φυσικά και δεν επρόκειτο για πτηνά-Κύκνους, για τα οποία και ο μεγάλος φιλόσοφος Σωκράτης έψεγε όσους διαλαλούσαν ότι τα πουλιά χαίρονται ή λυπούνται και αναλόγως τραγουδούν.  Επρόκειτο για άνδρες υπηρέτες του μεγάλου αυτού Ιερού της Δήλου που συντηρούσαν μια Παράδοση ανθρωποθυσίας που προερχόταν από τα βάθη των προηγούμενων αιώνων και των κοινωνιών, την οποία προσπάθησε και ο Μίνως να σταματήσει μολονότι τελευταίο θύμα αυτής της απάνθρωπης συνήθειας σημειώθηκε στον χώρο της Εύβοιας στα τέλη του 19ου αι. μ. Χ.

Από τα αρχαϊκά ήδη και κυρίως από τα κλασσικά χρόνια και μετά, με τους Αθηναίους να πρωτοστατούν στον χώρο των Κυκλάδων και της Δήλου, χάριν της κυριαρχίας των Ιωνικής φυλής, με την προπαγάνδα και την καταβολή χρημάτων σε μεγάλους ποιητές της εποχής όπως ο Βακχυλίδης και ο Πίνδαρος, η θρησκευτική έννοια του κέντρου που είχε καθιερωθεί με την κυκλική περιφορά γύρω από τον βωμό του θεού, μεταμορφώθηκε σε γεωγραφικό όρο με τον οποίο η ευρισκόμενη στην περιφέρεια του νησιωτικού συγκροτήματος Δήλος αποτέλεσε την «εστίην», δηλαδή το κέντρο των νησιών, λόγω της σπουδαιότητας των εκεί δρωμένων.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η παμπάλαια γεωγραφική ονομασία του συγκροτήματος «Κυκνάδες» ως έδρα του Τέννη / Τένη, κυρίαρχου της Τήνου,  και των αδελφών ή συγγενών του Τσυκνάδων της Νάξου, παιδιά του Kukono / Κύκνου > Κυκνιά > Τσυκνιά, του πρώτου κυρίαρχου αυτών των νησιών  ο οποίος ίδρυσε κατά την γνώμη μου το παν-Κυκναδικό Ιερό της επικράτειάς του στην Δήλο με υπηρέτριες τις Κυκνέες και αργότερα τους άνδρες «Κύκνους», έχασε την ονομασία του και έκτοτε έμεινε μέχρι σήμερα γνωστό με τον όρο «Κυκλάδες» συσκοτίζοντας τα προγενέστερα τελετουργικά και ιστορικά δεδομένα….

*Η παρούσα ανακοίνωση αποτελεί απλουστευμένη μορφή επιστημονικού άρθρου που θα συμπεριληφθεί στα Πρακτικά στρογγυλής τράπεζας ειδικών, με θέμα τις νέες προοπτικές που ανοίγονται από τα ευρήματα και από τις ανασκαφές στις Κυκλάδες μέχρι σήμερα, και η οποία θα λάβει χώρα στο Archeological Institute of American (AIA) στο Λος Άντζελες των Η.Π.Α. τον Ιανουάριο του 2016 (6-9) με την συνεργασία του Παν/ίου της Ζυρίχης (υπεύθυνη Erica Angliker) και του UCLA (John Tully).

Реклама

Об авторе Ирина Анастасиади

писатель, переводчик, главный редактор интернет-журнала "9 Муз"
Запись опубликована в рубрике Uncategorized. Добавьте в закладки постоянную ссылку.

2 комментария на «Харис Кутелакис. Что делали «Лебеди» на Делосе?»

  1. Это новое слово в общечеловеческой культорологии. Спасибо!

    Нравится

  2. Ника:

    Казалось бы, просто научная статья об истории Тиноса, а читается в переводе с греческого Ирины Анастасиади легко и вдохновенно, как песня. Спасибо Харису за интереснейшие факты, его размышления и открытия!

    Нравится

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход / Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход / Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход / Изменить )

Google+ photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google+. Выход / Изменить )

Connecting to %s